Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας Jean Monnet του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) ιδρύθηκε το 2000, με σύμβαση μεταξύ του ΕΚΠΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με κεντρικό στόχο την διεπιστημονική προσέγγιση της ευρωπαϊκής ενοποίησης σε συνάρτηση και με τις αντίστοιχες ελληνικές πολιτικές και την προς τούτο ενεργοποίηση του αντίστοιχου επιστημονικού προσωπικού και εμπειρογνωμόνων των σχετικών κλάδων.
Με τις πολυετείς και πολυδιάστατες ερευνητικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητές του, το Κέντρο έχει συμβάλει στη διεθνή προβολή και εξύψωση του κύρους του ΕΚΠΑ και στη βελτίωση της θέσης του στις διεθνείς αξιολογήσεις. Κατά την υπερεικοσαετή δράση του, το Κέντρο υλοποίησε δεκάδες ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα με έμφαση στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση και τις αντίστοιχες ελληνικές πολιτικές. Χαρακτηριστικά τέτοια προγράμματα υπήρξαν η οικονομική διακυβέρνηση της ΕΕ , η κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας, το δίκαιο ασύλου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η στρατηγική αυτονομία της Ένωσης στο σύγχρονο κόσμο, κ.ά. Κατά την πλέον πρόσφατη περίοδο, το Κέντρο επικεντρώθηκε στις νομικές και πολιτικές διαστάσεις της ευρωπαϊκής διαχείρισης του προσφυγικού ζητήματος και γενικότερα της μετανάστευσης, καθώς και και στα ζητήματα ασφάλειας και ενέργειας στην Αν.Μεσόγειο.
Κατά την λειτουργία του Κέντρου πάνω από 3.300 φοιτητές (κυρίως μεταπτυχιακοί), ερευνητές, στελέχη του δημόσιου τομέα και άλλοι συμμετείχαν στα εκπαιδευτικά του προγράμματα, τα συνέδρια, σεμινάρια, ημερίδες και δημόσιες συζητήσεις που οργανώθηκαν από το Κέντρο. Το επιστημονικό δίκτυο του Κέντρου περιλαμβάνει πάνω από 200 πανεπιστημιακούς και ειδικούς επιστήμονες.
Το εκδοτικό πρόγραμμα του Κέντρο περιλαμβάνει 5 βιβλία (σε συνεργασία με εκδοτικούς οίκους της Αθήνας), 12 δημοσιεύσεις στην σειρά «The Athens Jean Monnet Papers» και 4 στην σειρά «National Strategy Papers». Για τις ανωτέρω σειρές λειτουργεί στο Κέντρο επιτροπή κρίσης ομοτίμων (peer review), με εσωτερικούς και εξωτερικούς (εκτός ΕΚΠΑ) κριτές. Περαιτέρω το Κέντρο δημοσιεύει σε ειδικό τμήμα της ιστοσελίδας του, το «Βήμα των Ερευνητών» ερευνητικές εργασίες μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψηφίων διδακτόρων και νέων επιστημόνων που εκπονούνται στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων του Κέντρου. Οι δημοσιευμένες εργασίες στο «Βήμα των Ερευνητών» υπερβαίνουν τις 90.
